ภาษีและบัญชี

ถ้าสรรพากรตรวจร้านค้า ควรเตรียมตัวอย่างไร

เรื่องเอกสารและการจัดระบบบัญชีที่ร้านค้าควรเข้าใจ

สำหรับคนทำธุรกิจ โดยเฉพาะพ่อค้าแม่ค้าออนไลน์ คำว่า “สรรพากรตรวจ” อาจเป็นหนึ่งในคำที่ฟังแล้วใจหายที่สุด

หลายคนพอเริ่มขายของ มีเงินเข้าบัญชีเยอะขึ้น ก็เริ่มกังวลว่า

“สรรพากรจะเห็นไหม?”

“ถ้าตรวจแล้วบัญชีไม่ตรงจะโดนเท่าไร?”

“ถ้าไม่เคยยื่นภาษีเลย จะโดนย้อนหลังไหม?”

ความจริงคือ การถูกสรรพากรตรวจไม่ได้แปลว่าจะต้องโดนค่าปรับมหาศาลทุกคน แต่ถ้าพบว่ามีภาษีที่ต้องชำระแล้วไม่ได้ชำระ หรือยื่นแบบไม่ถูกต้อง ก็อาจมีทั้ง ภาษีค้าง เบี้ยปรับ เงินเพิ่ม และในบางกรณีมีโทษทางอาญา

ดังนั้นยิ่งทำธุรกิจเร็วเท่าไร ยิ่งควรจัดการเรื่องบัญชีและภาษีให้เป็นระบบตั้งแต่ต้น

สรรพากรตรวจอะไร?

สิ่งที่สำคัญคือ สรรพากรไม่ได้ดูแค่ “เงินในบัญชีธนาคาร” แล้วสรุปทันทีว่าเงินทั้งหมดคือกำไร

เจ้าของธุรกิจควรสามารถอธิบายที่มาของเงินได้ว่าเงินก้อนนั้นคืออะไร เช่น

เพราะฉะนั้นการเก็บหลักฐานและทำบัญชีจึงสำคัญมาก

ถ้ามีรายได้จากการขายสินค้า ก็ควรมีข้อมูลประกอบ เช่น รายการขาย ต้นทุนสินค้า ค่าใช้จ่าย และหลักฐานการรับ-จ่ายเงิน

บัญชีที่เป็นระบบช่วยให้เราชี้แจงได้ว่าเงินเข้าแต่ละก้อนมาจากไหน

ถ้ายื่นภาษีช้า โดนอะไร?

กรณีง่ายที่สุดคือ ยื่นแบบภาษีไม่ทันกำหนด

กรมสรรพากรระบุว่า การยื่นแบบเกินกำหนดอาจมีทั้ง ค่าปรับอาญาและเงินเพิ่ม

สำหรับการยื่นแบบที่เกินกำหนด สำนักงานสรรพากรระบุกรณีทั่วไปว่า หากยื่นไม่เกิน 7 วันนับแต่พ้นกำหนด มีค่าปรับขั้นต่ำ 100 บาท และหากเกิน 7 วัน มีค่าปรับขั้นต่ำ 200 บาท ส่วนเงินเพิ่มคิดในอัตรา 1.5% ต่อเดือนหรือเศษของเดือนของภาษีที่ต้องชำระ

พูดง่าย ๆ คือ

ยิ่งปล่อยไว้นาน เงินเพิ่มก็ยิ่งเดิน

ตัวอย่างเช่น หากมีภาษีที่ต้องชำระ 10,000 บาท และต้องเสียเงินเพิ่มในอัตรา 1.5% ต่อเดือน

เงินเพิ่มจะอยู่ที่ประมาณ 150 บาทต่อเดือน โดยเศษของเดือนนับเป็นหนึ่งเดือนตามหลักเกณฑ์ที่กรมสรรพากรระบุ

ดังนั้นถ้ารู้ตัวว่ายื่นไม่ทัน อย่าปล่อยทิ้งไว้เพราะคิดว่า “เดี๋ยวค่อยทำ”

ยิ่งช้า ต้นทุนก็ยิ่งเพิ่ม

แล้วถ้ายื่นภาษีไม่ครบล่ะ?

กรณีนี้เริ่มจริงจังขึ้น

ถ้ายื่นแบบแล้ว แต่ตัวเลขไม่ถูกต้องจนทำให้ภาษีที่ต้องเสียต่ำกว่าความเป็นจริง อาจมีทั้ง ภาษีที่ต้องชำระเพิ่ม เบี้ยปรับ และเงินเพิ่ม ตามกรณี

กรมสรรพากรกำหนดเบี้ยปรับสำหรับกรณีภาษีมูลค่าเพิ่มไว้ เช่น การไม่ยื่นแบบภายในกำหนดเวลาอาจมีเบี้ยปรับ 2 เท่าของภาษีที่ต้องเสียหรือนำส่ง และกรณียื่นแบบไม่ถูกต้องจนทำให้ภาษีคลาดเคลื่อน อาจมีเบี้ยปรับ 1 เท่าของภาษีที่คลาดเคลื่อน ทั้งนี้รายละเอียดขึ้นอยู่กับกรณีและประเภทภาษี

ดังนั้นคำว่า

“ลืมยื่น”

กับ

“ยื่นแล้ว แต่ยื่นตัวเลขผิดจนภาษีขาด”

อาจมีผลทางภาษีแตกต่างกัน

ถ้าสรรพากรตรวจเจอภาษีขาด จะโดนเท่าไร?

นี่เป็นจุดที่หลายคนกลัวที่สุด

หากเจ้าพนักงานตรวจสอบแล้วพบว่าไม่ได้ยื่นแบบ หรือยื่นแบบแต่ชำระภาษีไม่ครบ กรมสรรพากรระบุว่า นอกจากภาษีที่ต้องชำระแล้ว อาจต้องรับผิด เงินเพิ่มและเบี้ยปรับ 1 เท่าหรือ 2 เท่าของภาษีที่ต้องชำระ แล้วแต่กรณี

ลองสมมติให้เห็นภาพ

ถ้าตรวจพบว่ามีภาษีที่ต้องชำระเพิ่ม 100,000 บาท

ไม่ได้หมายความว่าจะจ่ายแค่ 100,000 บาทแล้วจบ

อาจมี

ภาษีที่ขาด 100,000 บาท

เบี้ยปรับตามกรณี

เงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนหรือเศษของเดือน

ดังนั้นยอดที่ต้องจ่ายจริงอาจสูงกว่าภาษีที่ขาดไปมาก

และนี่คือเหตุผลว่าทำไมการปล่อยเรื่องภาษีไว้หลายปีจึงไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม

เงินเพิ่ม 1.5% น่ากลัวแค่ไหน?

เงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนอาจฟังดูไม่เยอะ

แต่ถ้าปล่อยเป็นเวลานาน ตัวเลขจะเริ่มใหญ่ขึ้น

ตัวอย่างง่าย ๆ หากมีภาษีค้าง 100,000 บาท

1 เดือน → ประมาณ 1,500 บาท

6 เดือน → ประมาณ 9,000 บาท

12 เดือน → ประมาณ 18,000 บาท

และตามกฎหมาย เงินเพิ่มมีเพดานไม่เกินจำนวนภาษีที่ต้องเสียหรือนำส่งในกรณีที่กฎหมายกำหนด

เพราะฉะนั้นปัญหาหลักไม่ได้อยู่ที่ “โดนเงินเพิ่มเดือนละเท่าไร” แต่อยู่ที่ว่า

ปล่อยเรื่องนี้ไว้นานแค่ไหน

แล้วเบี้ยปรับลดได้ไหม?

หลายคนอาจไม่รู้ว่า เบี้ยปรับไม่ได้หมายความว่าจะต้องจ่ายเต็มจำนวนเสมอไปในทุกกรณี

กรมสรรพากรมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการของดหรือลดเบี้ยปรับ และมีเงื่อนไขสำหรับบางกรณี โดยผู้เสียภาษีสามารถยื่นคำร้องตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดได้

นอกจากนี้ กรมสรรพากรมีคำสั่งเกี่ยวกับการลดเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม และหลักเกณฑ์เหล่านี้มีการแก้ไขเพิ่มเติมในปี 2569 ดังนั้นหากถูกตรวจหรือมีภาษีค้างจริง ควรดูหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับในขณะนั้น ไม่ควรใช้ข้อมูลเก่าจากอินเทอร์เน็ตมาตัดสินเอง

สำคัญ: การขอลดหรืองดเบี้ยปรับไม่ได้แปลว่าจะได้รับอนุมัติทุกกรณี ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และดุลพินิจที่กฎหมายกำหนด

ถ้าไม่เคยยื่นภาษีเลยล่ะ?

กรณีนี้ไม่ควรคิดว่า

“ไม่เคยยื่น = สรรพากรไม่รู้”

ถ้ามีรายได้ถึงเกณฑ์ที่ต้องยื่นภาษี การไม่ยื่นไม่ได้ทำให้หน้าที่เสียภาษีหายไป

และถ้าภายหลังมีการตรวจพบว่ามีภาษีที่ต้องชำระ ก็อาจเกิดภาษีย้อนหลัง รวมถึงเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามกรณี

สิ่งที่ควรทำหากรู้ตัวว่าที่ผ่านมาจัดการไม่ถูกต้อง คือ หยุดปล่อยเรื่องไว้ และรีบตรวจสอบข้อมูลย้อนหลัง

รวบรวมรายได้

รวบรวมค่าใช้จ่าย

รวบรวม Statement

รวบรวมเอกสารซื้อสินค้า

และนำข้อมูลไปปรึกษานักบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี

การเดินเข้าไปแก้ปัญหาด้วยตัวเองก่อนเรื่องบานปลาย ย่อมดีกว่ารอจนได้รับหนังสือเรียกตรวจแล้วค่อยเริ่มหาข้อมูล

ถ้าขายออนไลน์ เงินเข้าบัญชีเยอะ แต่กำไรน้อย จะคิดภาษียังไง?

นี่เป็นอีกเรื่องที่พ่อค้าแม่ค้าออนไลน์มักเข้าใจผิด

ยอดเงินเข้าบัญชีไม่เท่ากับกำไร

สมมติร้านขายสินค้าได้ 1,000,000 บาท

แต่ซื้อสินค้ามา 700,000 บาท

ค่าขนส่ง 50,000 บาท

ค่ากล่องและวัสดุแพค 30,000 บาท

ค่าโฆษณา 100,000 บาท

ก็ไม่ได้หมายความว่าร้านมีกำไร 1,000,000 บาท

สิ่งสำคัญคือการแยกให้ได้ว่า อะไรคือรายได้ และอะไรคือต้นทุนหรือค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง

และต้องมีหลักฐานประกอบค่าใช้จ่ายอย่างเหมาะสม

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมบทความก่อนหน้านี้เรื่อง “อยากขายต้องทำบัญชีให้เป็น” ถึงสำคัญมาก

เพราะการทำบัญชีไม่ได้มีไว้แค่ดูว่าขายได้เท่าไร แต่ช่วยให้เรารู้ว่าธุรกิจมีกำไรจริงเท่าไร และเตรียมข้อมูลสำหรับภาษีได้ถูกต้อง

ถ้าได้รับจดหมายจากสรรพากร ควรทำอย่างไร?

ข้อแรกคือ

อย่าเพิ่งตกใจ และอย่าเพิกเฉย

อ่านเอกสารให้ละเอียดว่าเป็นเรื่องอะไร

เป็นการขอข้อมูล?

เป็นหนังสือเชิญพบ?

เป็นหนังสือเรียกตรวจสอบ?

หรือเป็นหนังสือแจ้งการประเมิน?

แต่ละอย่างมีขั้นตอนและผลทางกฎหมายแตกต่างกัน

ถ้ามีเอกสารจากสรรพากรจริง ควรเตรียมเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น

และหากตัวเลขมีความซับซ้อนหรือมีภาษีจำนวนมาก ควรให้นักบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีช่วยตรวจสอบก่อนชี้แจง

สิ่งที่ “ไม่ควรทำ” เมื่อรู้ว่าบัญชีมีปัญหา

1. อย่าลบข้อมูล

อย่าลบ Statement ใบเสร็จ รายการขาย หรือข้อมูลการสั่งซื้อเพียงเพราะกลัวการตรวจสอบ

2. อย่าสร้างเอกสารย้อนหลังปลอม

การแก้ไขบัญชีให้ถูกต้องกับการสร้างเอกสารเท็จเป็นคนละเรื่องกัน

3. อย่าปล่อยจดหมายทิ้ง

ได้รับเอกสารจากสรรพากรแล้วไม่ตอบ ไม่ได้ทำให้เรื่องหายไป

4. อย่าเดาตัวเลข

ถ้าไม่แน่ใจว่ารายการไหนเป็นรายได้ รายการไหนเป็นค่าใช้จ่าย ควรตรวจสอบก่อน

5. อย่ารอจนโดนตรวจแล้วค่อยเริ่มทำบัญชี

นี่คือวิธีที่เหนื่อยที่สุด

เพราะเมื่อข้อมูลย้อนหลังหลายปีหายไป การรวบรวมเอกสารจะยากกว่าการบันทึกตั้งแต่วันแรกมาก

ทำยังไงให้ไม่ต้องกลัวสรรพากร?

วิธีง่ายที่สุดไม่ใช่การพยายาม “หลบ” สรรพากร

แต่คือ ทำธุรกิจให้ตรวจสอบได้

แยกบัญชีส่วนตัวกับบัญชีธุรกิจ

บันทึกรายรับ

บันทึกรายจ่าย

เก็บเอกสาร

จัดการสต๊อก

ยื่นภาษีให้ตรงเวลา

และถ้าพบว่าตัวเลขผิด ก็รีบแก้ไข

เมื่อข้อมูลทุกอย่างเป็นระบบ ต่อให้วันหนึ่งมีการขอข้อมูลจากสรรพากร ก็ยังสามารถนำเอกสารออกมาอธิบายได้

สรุป: โดนสรรพากรลง “ซวยแค่ไหน?”

คำตอบคือ ซวยมากหรือน้อย ขึ้นอยู่กับว่ามีอะไรผิด และผิดมากแค่ไหน

ถ้าแค่ยื่นแบบช้า อาจมีค่าปรับและเงินเพิ่ม

ถ้ามีภาษีขาด อาจต้องจ่ายภาษีเพิ่มพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม

ถ้าปล่อยไว้นาน เงินเพิ่มก็สะสม

และถ้ามีการกระทำที่เข้าข่ายความผิดทางอาญา ก็อาจมีโทษในส่วนอื่นเพิ่มเติม

กรมสรรพากรมีระบบ e-Filing ที่รองรับการยื่นแบบปกติ ยื่นเพิ่มเติม และยื่นแบบเกินกำหนด โดยระบบสามารถคำนวณเงินเพิ่ม เบี้ยปรับ และค่าปรับอาญาตามกรณีที่เกี่ยวข้องได้

ดังนั้นสำหรับคนขายของออนไลน์ สิ่งที่ดีที่สุดไม่ใช่การรอว่า

“สรรพากรจะจับเราไหม?”

แต่คือการเปลี่ยนคำถามเป็น

“ถ้าวันหนึ่งสรรพากรขอดูบัญชี เราพร้อมเอาหลักฐานออกมาอธิบายหรือยัง?”

ถ้าคำตอบคือ “พร้อม”

ก็ไม่จำเป็นต้องกลัวจนเกินไป

เพราะธุรกิจที่มีบัญชี มีเอกสาร และเสียภาษีถูกต้อง อาจมีเรื่องให้ต้องชี้แจงได้บ้าง แต่จะจัดการได้ง่ายกว่าธุรกิจที่ปล่อยข้อมูลมั่วไว้หลายปีอย่างมาก